این مقاله به بررسی علل اصلی غلظت خون (افزایش ویسکوزیته خون)، نقش بیماری COVID-19 و تأثیر احتمالی واکسنهای کرونا میپردازد؛ عوامل ریسک، مکانیسمها، توصیههای پیشگیرانه و راهکارهای طبیعی برای کاهش غلظت خون.
غلظت خون یا افزایش «ویسکوزیتهٔ خون» به وضعیتی گفته میشود که خون نسبت به حالت عادی غلیظتر شده و جریان آن در رگها کندتر میشود. این وضعیت میتواند خطرات مختلفی از جمله تشکیل لخته، کاهش اکسیژنرسانی بافتها، فشار بیشتر بر قلب و عروق را افزایش دهد.
در سالهای اخیر، با شیوع بیماری COVID-19 و نیز برنامههای واکسیناسیون گسترده، پرسشهایی مطرح شده مبنی بر اینکه آیا بیماری یا واکسن میتوانند غلظت خون را تشدید کنند یا خیر. در این مقاله برند شما با تکیه بر شواهد علمی موجود، علل عمده غلظت خون را بررسی کرده و ارتباط احتمالی آن با بیماری و واکسن کرونا را تحلیل میکند.
علل عمده غلظت خون
افزایش گلبولهای قرمز و هماتوکریت
افزایش تعداد گلبولهای قرمز یا بالا رفتن هماتوکریت (HCT) باعث کاهش نسبت پلاسما به سلول و در نتیجه افزایش ویسکوزیته خون میشود. شرایطی مانند کمآبی مزمن، مصرف زیاد نیکوتین، سیگار، زندگی در ارتفاع یا بیماریهای مزمن میتوانند این وضعیت را تشدید کنند.
افزایش پروتئینهای پلاسما (مثل فیبرینوژن و ایمونوگلوبولینها)
پروتئینهای پلاسما نقش مهمی در ویسکوزیته دارند. افزایش فیبرینوژن، ایمونوگلوبولینها یا آپوپروتئینها میتواند غلظت خون را بیشتر کند.
کمآبی بدن
کاهش حجم پلاسمایی ناشی از کمآبی باعث میشود غلظت اجزای سلولی و پروتئینی خون بیشتر شود و ویسکوزیته افزایش یابد.
بیماریهای متابولیک و التهابی
بیماریهایی مانند دیابت، چاقی، سندرم متابولیک و اختلالات التهابی میتوانند باعث تغییرات در گلبولهای قرمز، کاهش انعطافپذیری (deformability) آنها و افزایش فیبرینوژن شوند، که همگی به افزایش غلظت خون کمک میکنند.
فعالیت کم و گردش خون ضعیف
عدم تحرک کافی میتواند باعث کند شدن جریان خون در عروق شود و زمینه غلظت موضعی یا تجمع اجزای خون را فراهم کند.
ارتباط بیماری COVID-19 با افزایش غلظت خون
بیماری COVID-19 با چند مکانیزم میتواند ویسکوزیته خون را افزایش دهد:
-
التهاب شدید سیستمیک و افزایش فیبرینوژن و سایر فاکتورهای فاز حاد.
-
کاهش انعطافپذیری گلبولهای قرمز و افزایش چسبندگی آنها به عروق.
-
اختلال در عملکرد اندوتلیال عروق که باعث کاهش جریان خون و افزایش تجمع اجزای سلولی میشود.
-
در مطالعهای نشان داده شده است که «ویسکوزیتهٔ تخمینی کل خون (eWBV)» در بیماران مبتلا به COVID-19 ارتباط معناداری با مرگ و میر دارد. 1
بنابراین، اگر کسی اخیراً به COVID-19 مبتلا شده باشد یا علائم آن را داشته باشد، احتمال دارد که ویسکوزیته خونش افزایش یافته باشد.آیا واکسنهای کرونا میتوانند غلظت خون را تشدید کنند؟
این موضوع نیازمند دقت است و نباید نتیجهگیری قطعی کرد، اما شواهد مقدماتی وجود دارند که ارتباطی بالقوه پیشنهاد میدهند:
-
مطالعهای مدلسازی شده نشان داد که پس از واکسیناسیون، در افراد سالم نیز ویسکوزیته خون میتواند افزایش یابد (تقریباً 2.7 برابر نسبت به مقدار پایه) و در افرادی با سندرم متابولیک حتی بیشتر (حدود 2.99 برابر) دیده شده است. مرور پژوهشها نشان داده است که در دریافت کنندگان واکسن با سابقهٔ COVID-19 یا بیماری متابولیک، احتمال بروز «سندروم ویسکوزیته خون بالا (HVS)» وجود دارد.
-
یک گزارش دیگر پیشنهاد میکند افزایش سریع آنتیبادیها پس از واکسن ممکن است به افزایش پروتئینهای پلاسما (مثلاً ایمونوگلوبولینها) و در نتیجه افزایش ویسکوزیته بینجامد.
نکته مهم: اینها مدلهای تخمینی یا گزارشهای محدود هستند، نه مطالعات بزرگ-مقیاس قطعی. بنابراین نمیتوان گفت واکسن «باعث» افزایش غلظت خون میشود، بلکه ممکن است در برخی شرایط زمینهای امکان تشدید وجود داشته باشدچه کسانی در معرض خطر بیشتری هستند؟
-
افرادی که قبلاً به COVID-19 مبتلا شدهاند.
-
کسانی که سندرم متابولیک دارند (دیابت، چاقی، فشار خون بالا، کلسترول بالا).
-
افراد مبتلا به بیماریهای مزمن کبدی یا کسانی که بیلیروبین بالا دارند.
-
کسانی که کمآبی دارند یا شرایطی مانند فعالیت اندک، مصرف زیاد دخانیات یا سیگار دارند.
-
کسانی که پیش از واکسن حجم مایعاتشان پایین بوده یا پروتئینهای پلاسما در سطح بالا دارند.
راهکارهای علمی برای کاهش غلظت خون و حفظ سلامت رگها
۱. هیدراتاسیون مناسب: نوشیدن آب کافی قبل و بعد واکسیناسیون یا در وضعیت بیماری بسیار مهم است؛ کمآبی ویسکوزیته خون را بالا میبرد.
۲. کنترل بیماریهای متابولیک: کنترل قند خون، چربیها و فشار خون میتواند ریسک افزایش ویسکوزیته را کاهش دهد.
۳. فعالیت بدنی منظم: حتی پیادهروی کوتاه پس از واکسن یا بیماری میتواند به گردش بهتر خون کمک کند.
۴. رژیم غذایی ضدالتهابی: مصرف مایعات، سبزیجات، میوهها، برخورداری از امگا-۳، اجتناب از غذاهای فرآوری شده و سبک زندگی سالم، التهاب سیستمیک را کاهش میدهند.
۵. مشاوره پزشکی در شرایط خاص: اگر فرد دارای سابقه، بیماری مزمن، یا علایم لخته خون (مثل درد یا تورم ناگهانی، تنگی نفس، سردرد شدید) باشد، لازم است قبل از واکسن یا پس از آن با پزشک صحبت کند.
۶. استرس کمتر و خواب مناسب: استرس و خواب نامناسب میتوانند شرایط التهابی را تشدید کنند و ویسکوزیته خون را تحتتأثیر قرار دهند.
-
-
